Ik lees met regelmaat de columns van Aleid Truijens met veel plezier, maar de column van vandaag (25 april) was meer schieten met hagel dan inhoudelijk sterk.

http://www.volkskrant.nl/dossier-aleid-truijens/onderzoek-eerst-eens-de-effecten-van-ict-onderwijs~a3980227/

Tunnelvisie
Aleid Truijens leidt aan een vorm van tunnelvisie, die gebaseerd lijkt te zijn op een gebrekkige kennis van de toepassing van ICT in het onderwijs.
Mevrouw Truijens schrijft: “Veel kinderen bloeien juist op door interactie en gesprekken, waarin ze zich kunnen optrekken aan slimmere klasgenoten”. Hiermee lijkt zij te insinueren dat dit in tabletonderwijs niet mogelijk is. Uit de praktijk blijkt juist dat met behulp van tablets de interactie in de klas toeneemt; bijvoorbeeld door het gebruik van tablets als stemkastjes of als brainstorm-tool. Daarnaast werken ze straks niet de hele les op de tablet , zoals leerlingen nu niet de hele les in de boeken werken. Juist door de leerlingen geen eenheidsworst door de strot te duwen, maar onderwijs op maat aan te bieden blijft er meer tijd over voor gesprekken, groepsopdrachten etc. etc.

Leren programmeren
Vervolgens reageert Aleid Truijens op de stelling dat leren programmeren nodig is in het onderwijs. Zij beschrijft de noodzaak hiertoe als een “rare redenering” met de verdediging “we hoeven ook geen stoel te kunnen timmeren” en “we rijden in auto’s, maar niet iedereen leert hoe je zo’n ding bouwt..” . Tijdens de vakken natuurkunde, techniek en handvaardigheid komen deze zaken wel degelijk al jaren aan de orde. Leerlingen bijbrengen wat de achterliggende functies en processen zijn bij een steeds belangrijker digitaal component in hun leven, lijkt mij juist daarom inderdaad noodzakelijk. Daarnaast draagt programmeren bij aan bredere vaardigheden als proleemoplossend vermogen en het denken in functies.

Motivatie van leerlingen
Aleid Truijens vliegt in het vervolg van haar column behoorlijk uit de bocht met het selectief shoppen in het onderzoek van het Kohnstamm Instituut over tablets in de klas.

Aleid Truijens: “Duits blijft toch dat verdomde Duits, ook op de iPad”. Zij baseert deze uitspraak op de conclusie uit het onderzoek dat de leerlingen niet méér plezier hebben in het vak Duits, door gebruik van tablets. De motivatie wordt er nauwelijks groter door (maar dus zeker niet minder?!)
Wat zij vergeet te vermelden is een belangrijke conclusie uit hetzelfde onderzoek:  “Voor de app Got it! in het voorgezet onderwijs is het effect op beleving voor rekenen onderzocht. Got it! blijkt een positief effect te hebben op de beleving voor rekenen. De leerlingen hebben meer inzet, meer plezier, minder angst en zien vaker de relevantie in van rekenen indien zij hebben gewerkt met de app Got it!” En verderop “Ofschoon de toepassing  Na Klar! voor Duits niet geassocieerd lijkt te zijn met enige winst ten aanzien van motivatie voor het vak, scoren leerlingen die Got it! voor rekenen gebruiken, hoger op alle schalen van de bewerkte rekenmotivatie-vragenlijst dan leerlingen die deze app niet gebruiken.”
Voor rekenen geldt in ieder geval dat rekenen niet dat verdomde rekenen blijft, dat lijkt me al winst?

Waarin zit dit verschil?
Rekenen wordt door leerlingen als een van de meest saaie vakken bestempeld, maar door een goede digitale leeromgeving te ontwikkelen, is de motivatie en gevoel van relevantie dus gestegen. Got It! is een methode die specifiek is ontwikkeld voor tablets.
Andere methoden, zoals de methode Duits waar Aleid Truijens aan refereert zijn nog vooral “een boek achter glas”. Dat dat niet motiverend werkt, is begrijpelijk. Daarin schuilt geen toegevoegde waarde van tablet-onderwijs en is slechts substitutie.
Het succesvol gebruik van het apparaat (tablet / laptop) is dus afhankelijk van de gereedschappen (leermiddelen) die je hierbij aanbiedt. Een volgende stap is docenten te leren die gereedschappen succesvol in te zetten. Pas daarna kun je eventuele effecten meten.

Pioniers
De levendige discussie die op dit moment gevoerd wordt over de noodzaak tot verandering in het onderwijs komt natuurlijk niet uit de lucht vallen. Juist het gebrek aan motivatie van leerlingen en het gebrek aan plezier in leren vormt hierbij de grootste uitdaging (zie ook het rapport “De staat van het onderwijs” van de onderwijsinspectie).
Scholen en docenten die tablets inzetten om deze uitdaging tegemoet te treden zijn echte pioniers. Ondanks tegenslag (slechte netwerkverbindingen, nieuwe uitdagingen in klassenmanagement) investeren zij tijd en energie in het verbeteren van onderwijs met behulp van ICT. Zij houden niet vast aan iets waarvan is aangetoond dat het niet werkt, of op z’n minst leerlingen niet motiveert.

Mijn advies aan Aleid: “Onderzoek eerst eens ict-onderwijs!” voordat je een column schrijft met als titel “Onderzoek eerst eens effecten ict-onderwijs!” .